کلارا زتکين

نويسنده افسانه پايدار-شهرزاد نيوز

کلارا زتکين روز ۵ ژوئيه ۱۸۵۷ در آلمان به دنيا آمد و در سال ۱۹۳۳ در شهري در نزديکي مسکو درگذشت. او يکي از بانفوذترين چهره‌هاي سياسي آلمان در دفاع از حقوق زنان، دفاع از مبارزه‌ي طبقاتي کارگران عليه نظام سرمايه‌داري، مبارزه عليه جنگ و فاشيسم در اوايل قرن بيستم بود.

محل تولد کلارا دهکده‌اي بود که ساکنين اصلي آن کارگران معدن بودند. پدر کلارا معلم اين دهکده بود و شايد تحت تأثير او بود که کلارا نيز بعدها اين شغل را براي خود برگزيد. سال ۱۸۷۴ که به همت آگوسته اشميت سميناري براي معلمان، و فعالان حقوق زنان برگزار مي‌شود، آغاز آشنايي کلارا زتکين 17 ساله، نه تنها با جنبش زنان و جنبش کارگري، بلکه با دوست و شريک زندگي سال‌هاي بعدش، اُسيب زتکين بود.

کلارا زتکين نه تنها تضادي بين فعاليت براي حقوق زنان و مبارزه براي برقراري جامعه‌اي عادلانه که کنترل توليد به دست کارگران باشد، نمي‌ديد و براي تحقق هر دوي آنان مبارزه مي‌کرد، بلکه رهايي کامل زن را تنها در بستر مناسباتي امکان پذير مي دانست که آنان را از وابستگي اقتصادي برهاند. به همين دليل او مردها را دشمن واقعي زنان نمي دانست، بلکه روابط و مناسبات موجود را دشمن هر دوي آنان مي شمرد.

براي تحقق اين ايده، کلارا زتکين نيز مانند بسياري از زنان و مردان مبارز بايستي بهاي سنگيني مي‌پرداخت. پيوستن او در سن ۲۱ سالگي به حزب سوسيال دموکرات آلمان که در آن زمان غيرقانوني بود، منجر به دستگير ي مکرر او و در نهايت اجبار به ترک آلمان و زندگي در تبعيدشد. در پائيز ۱۸۹۰ که فعاليت حزب سوسيال دموکرات آلمان آزاد شد، او نيز با خانواده‌اش به آلمان بازگشت. کلارا در آلمان در سال ۱۸۹۹ با نقاش جواني به نام فريدريش زوندل ازدواج کرد، اما طولي نکشيد که اين رابطه به شکست منجر شد.

کلارا زتکين هرگز در فعاليت هاي سياسي خود نقش جنس دوم را بازي نکرد و اين اجازه را نيز به ديگران نداد تا چنين نقشي را به او تحميل کنند. او از بنيانگذاران انترناسيونال اول در سال ۱۸۸۹ و يکي از نمايندگان انقلابي در فراکسيون مارکسيست‌هاي انقلابي حزب سوسيال دموکراسي آلمان بود. در اين سال، او به همراه روزا لوگزامبورگ و کارل ليبکنشت که در سال ۱۹۱۹ ترور شدند، از اين حزب جدا شده و گروه اسپارتاکوس را تشکيل دادند. اين گروه، يک سال بعد، نام اتحاد اسپارتاکوس را براي خود برگزيد که هسته‌ي اوليه‌ي حزب کمونيست آلمان را تشکيل داد. زتکين از سال ۱۹۲۷ تا ۱۹۲۹ يکي از اعضاي کميته‌ي مرکزي اين حزب بود. او همچنين از سال ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۳ عضو کميته‌ي اجرايي انترناسيونال کمونيستي و از سال ۱۹۲۵ رئيس "کمک سرخ در آلمان" بود. در فاصله‌ي سال‌هاي ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۳ در دوران جمهوري وايمار نيز او نماينده در مجلس آلمان بود.

مبارزه براي کسب حقوق زنان، يکي از مهمترين زمينه‌هاي فعاليت‌هاي سياسي- اجتماعي کلارا زتکين بود. . زتکين يکي از پيشقراولان مبارزه براي کسب حق رأي براي زنان است. نشريه‌ي زنان به نام "برابري"، از سال ۱۸۹۱ تا ۱۹۱۷ به همت و با مسئوليت او منتشر مي‌شد. او در کنگره‌ي مؤسس انترناسيونال دوم، در تاريخ ۱۹ ژولاي ۱۸۸۹، بر سر خواست‌هاي زنان در رابطه با کسب حق رأي، انتخاب آزادانه‌ي شغل و حمايت ويژه از زنان در قوانين اجتماعي، صريحاً به بحث با فعالان حقوق زنان مي‌پرداخت که از منافع طبقات مرفه و سرمايه‌دار حمايت مي‌کردند. او درسخنراني خود در اين جلسه چنين استدلال مي‌کند:

"ما مي‌دانيم که رهايي کامل زنان، نه تنها با به دست آوردن حق اشتغال ميسر است و نه، تنها با داشتن حق تحصيل، اگر چه اين‌ها نيز حقوق طبيعي و مسلم ما و حتي مقدم بر حقوق سياسي ما هستند. گواه ما، تجربه‌ي کشورهايي است که در آنان زنان حق شرکت در انتخابات باصطلاح همگاني، آزاد و مستقيم را دارند. در اين کشورها، حق رأي، بدون داشتن استقلال اقتصادي زنان، تفاوتي واقعي در وضعيت آنان به وجود نياورده است. اگر رهايي اجتماعي تنها با رهايي سياسي ميسر بود، بايستي در اين کشورها معضلات اجتماعي زنان نيز با کسب حق رأي حل شده باشد. ما معتقديم که رهايي زن تنها با رهايي انسان و در بيان اقتصادي آن با رهايي کار از سرمايه ميسر است... اگر همين امروز تمام قوانين موجود نيز تغيير کرده و زنان نيزهمان حقوقي را که مردان دارا هستند، بيابند، باز اين به معناي رهايي از استثمار اقتصادي زنان و پايان يافتن بردگي نيست."

 

 

هات شپ سات!

هات شپ سات ،

اولین فرعون زن مصر

از زمان های قدیم سنت این بود که در مصر فقط مردان می توانستند حکمروایی کنند اما روابط خانوادگی خاندان سلطنتی مصر بسیار پیچیده بود و زمانی که یک فرعون موفق زن به قدرت رسید این سنت فراموش شد .

زنان در مصر باستان :

در مصر باستان زنان نسبت به جوامع دیگر مثل بین النهرین و یونان از نظر اجتماعی شرایط بهتری داشتند آنان اجازه داشتند که صاحب اموال خود باشند و از پدر و شوهر خود (آخرین شوهر ) ارث می بردند و هنگام مشاجره و برخورد ، اجازه داشتند که به دادگاه مراجعه نمایند و از حق قانونی خود دفاع کنند .بر اساس این قوانین زنان مصر بر خلاف زنان یونانی که خانه نشین بوده و نمی توانستند در جوامع ظاهر شوند ، حق حضور در جوامع عمومی را داشتند و این شرایط سبب شد که تعدادی از ملکه های مصر ، چه قبل و چه بعد از هات شپ به عنوان نیابت پادشاهی مصر انتخاب شوند . قبل از هات شپ سات ، هفدهمین سلسله (دودمان ) پادشاهی مصر زنانی چون تنی شری ، آهوتپ دوم ، آهموس نفر تاری ، در دستگاه حکومتی مصر به عنوان ملکه صاحب قدرت بودند .  به قدرت رسیدن این زنان یکی پس از دیگری ، سبب شد که افکار  عمومی نظر مثبتی نسبت به قدرت زنان پیدا کند و باور نمایند که که زنان می توانند ثبات و نظم را درجامعه بوجود آورند . آنان راهگشای هات شپ سات بودند و یقیناً او زنی فوق العاده بود که توانست به عنوان فرعون در مصر باستان حکومت کند . هات شپ سات پنجمین فراعنه هجدهمین سلسله پادشاهی مصر ، دختر توتموس اول و آهمس بود .وقتی پدر او مرد برادر ناتنی او که از هات شپسات کوچکتر بود به سلطنت رسید . بر اساس قوانین مصر باستان زنان خون سلطنتی در خود داشتند و هر یک از مردان خاندان سلطنتی مجبور بودند که برای تثبیت موقعیت خود با یک زن از خاندان سلطنتی ازدواج کنند و این مساله اغلب سبب ازدواج فرعون با خواهر تنی ، خواهر ناتنی ، و یا دختری با نسبت فامیلی نزدیک می شد . به همین جهت توتموس دوم برای تحکیم موقعیت با خواهر ناتنی خود ، هات شپ سات ازدواج کرد. او بسیار ضعیف بود و کاملاً تحت نفوذ شخصیت قوی هات شپ سات قرار داشت . توتموس دوم چند سال بر مصر حکومت کرد و هات شپ سات صاحب دو دختر به نام های نفرورا و مری را هات شپ ست و از همسر دیگرش صاحب پسری به نام توتموس سوم شد . او خیلی زود در سال 1479 پیش از میلاد درگذشت و توتموس سوم جانشین او شد . به دلیل کودکی فرعون جدید هات شپ سات به عنوان نایب السلطنه انتخاب شد وی و فرعون جدید مصر تا سال 1473 (پ .م ) بر مصر حکومت کردند . او با پشتیبانی کاهن های معبد آمون ، خود را همسرخدای آمون نامید . در سنگ نبشته های دیوارهای معابد چنین آمده است که توتموس اول او را وارث خود قرار داده و او را پادشاه مصر سفلی و علیا خوانده است . هنگامی که توتموس سوم به سن ده سالگی رسید، هات شپ سات خود را فرعون نامید و برای این منظور او زمین ها و عنوان همسر خدا را که ویژه زنان بود به دخترش نفرورا تسلیم کرد . وی در سال 1490 پیش از میلاد تاجگذاری کرد و نام سلطنتی خود را ما ات کارا ( سرآمد زنان اشراف زاده ) گذاشت . او پشتیبان معتبری همچون راهب اعظم معبد آمون هپاس نب و سایر راهب های معابد داشت که به او کمک کردند تا موقعیت خود را تثبیت کند . در سنگ نبشته ها به او لقب جنگ طلب و خشمناک داده اند . با وجود این عناوین در دوران حکومت او امنیت نسبی برقرار بود. او برای ارتقاء بخشیدن به ارتباطات تجاری مصر ، هیأت تجاری مصر را به سواحل آفریقا فرستاد و این هیأت تا سرزمین پونت (سومالی فعلی ) نیز سفر کردند. او معابد بسیاری در تيس بنا کرد که هنوز یادآور شکوه و جلال معماری آن زمان است . و به این ترتیب او رئیس تمام راهب و راهبه های آمون بود و احتمالاً برای انتخاب راهب ها قدرت کافی داشت .

در میان حکومت زنان ، دوران سلطنت هات شپ سات ، را می توان دوران مهمی نامید زیرا او بیش از زنان حاکم (نایب السلطنه و ملکه ) قبل و بعد از خود حکومت کرد و مصر تحت فرمان او کشوری با ثبات و پر رونق بود . تا قبل از سلطنت هات شپ سات ، هیچ زنی در مصر حکومت نکرده بود و برای ادامه این سنت او از لباس مردانه و ریش مصنوعی استفاده می کرد . شاید برای اینکه بهتر بتواند وظایف یک فرعون را انجام دهد. تصاویری که از او در دیوار معابد حک شده ،همیشه شمایل یک مرد را نشان می دهد . ، در حالی که در مطالب سنگ نبشته ها از او به عنوان یک زن یاد می شود .او خود گفته بود جنسیت او به اینکه او می تواند فرعون شود ربطی ندارد .  وی خواست که با او همانند تمامی فراعنه رفتار شود . وقتی که سپاهی را برای سرکوبی نوبیا فرستاد ، نه تنها همراه سپاه عازم میدان جنگ شد، بلکه رهبری لشکر مصر را نیزخود بر عهده گرفت . این نشان می دهد که او رهبری شجاع و نترس بود و از هر نظر با فراعنه مصر قبل از خود برابری می کرد . یکی از دستاوردهای دوران حکومت هات شپ سات ، حکومت بر مصرمیانی بود او مدتها مصر میانی را زیر سلطه خود گرفت و تعداد زیادی معابد جدید در آنجا بنا نمود . خارج از مصر او موقعیت چندانی بدست نیاورد و بسیاری از حکام و شاهزاده های فلسطین و سوریه ، گاهگاهی سرزمین خود را از سلطه مصر آزاد می کردند . این زن فوق العاده بیست و دو سال بر مصر حکومت کرد و مشخص نیست که وی به مرگ طبیعی مرده یا کشته شده است. او در سال 1458 قبل از میلاد ناپدید شد . پس از رسیدن به مقام فرعون مصر ، هات شپ سات دستور انجام کارهای بسیاری را صادر کرد . اولین کار او بنای دو ستون سنگی بزرگ بود که در آسوان برش داده و به کارناک حمل کردند . این ستون ها بزرگترین ستون هرمی شکل بود که به احترام خدای آمون بنا شده بود . از معابد و بناها و سنگ نبشته های زمان وی چیز زیادی باقی نمانده است ، زیرا این آثار به دلیل هرج و مرج و خشونت پس از وی یعنی در زمان حکومت توتموس سوم تخریب شد بعدها او دستور ساختن سه ستون سنگی بزرگ دنیا را صادر کرد . ( یکی از این ستون ها قبل از حمل به کارناک ترک برداشت و هنوز در دره آسوان وجود دارد . ) او تصمیم داشت که این ستون ها را به مناسبت جشن شانزدهمین سال سلطنتش بنا کند در کارناک او معابد بسیاری را تعمیر کرد و حتی معبد کوچکی هم در صخره های شمال مصر بنا کرد و سنگ نبشته های زیادی را درباره حکومت خود در آن معبد به جا گذاشت که بیشتر آن در زمان سلطنت توتموس سوم از بین رفت . او دستور داد که مقبره ای را برای وی در دره پادشاهان بنا کنند که پس از جلوگیری از بنای مقبره های بیشتر در این دره ساخت مقبره مشهور او در دیر البحر آغاز شد . این معبد یا مدفن در کنار معبد قدیمی تر منتوهاتپ که مربوط به زمان سلسله یازدهم پادشاهی مصر بود ، بنا شد . در این معبد نیز سنگ نبشته هایی درباره زندگی و دستاوردهای او پیدا شد که بیشتر آنها از بین رفته اند . در اواخر قرن بیستم ، جسد مومیایی شده توتموس اول و دوم در میان تعداد زیادی مومیایی در دیرالبحر کشف شد . تعداد زیادی مومیایی زن ناشناس نیز در این گروه دیده شد . اخیراً می گویند که احتمالا مدفن او در مقبره 60 دره پادشاهان باشد . تحقیقات نشان داده بود که این مقبره به ملکه سلسله هیجدهم پادشاهی تعلق دارد . مومیایی یک زن یا هات شپ سات در این مقبره وجود دارد که ماسکی جواهرنشان بر چهره دارد و جایی هم برای ریش همانند فراعنه در آن دیده می شود .